اصطلاح " سرمایه داری بهره بری " اولین بار توسط هانس بوبک[1]  در سال 1948 میلادی پیشنهاد گردید . منظور وی از این اصطلاح، مرحله  تکاملی مستقلی میان مرحله "جامعه زراعی سازمان یافته اربابی" و مرحله "سرمایه داری تولیدی" بود . بر اساس این نظریه ، مناسبات خاص شهر ها و روستاهای پیرامونی واقع در حوزه نفوذ آنها بدین صورت است که شهرها مرکز سکونت زمینداران بزرگ است و حوزه نفوذ زراعی روستایی با ارائه اضافه تولیدات خود ، اساس تغذیه جمعیت شهری و مبادلات تجاری آنها را فراهم می کنند . به این ترتیب شهرها از حوزه روستایی پیرامون خود ارتزاق می کنند و به واسطه وجود آنها دوام می یابند .  در این نظریه که به فئودالیسم شرقی نیز معروف است ، شهر نقشی بیش از کارکرد روبنایی بر عهده ندارد و اساساً بر مبنای حوزه روستایی پیرامون خود و به خاطر آن موجودیت می یابند . بر این مبنا تمامی توان لازم برای رشد اقتصادی و همچنین خصلت پذیری سیاسی و اجتماعی را از همین حوزه پیرامونی خود کسب می کند . بدینسان، شهرها بدون وجود این حوزه پیرامونی اهمیت اقتصادی و جمعیتی چندانی نخواهند داشت.

هانس بوبک در بررسی روابط شهر و روستا در کشورهای خاور ميانه ، بويژه ايران ، به اين نتيجه می رسد که اختصاص مازاد توليدات روستايی به شهرها سبب رشد و دوام شهری می شود و مناسبات شهر وروستا بدين صورت است که شهرمحل زندگی زمينداران بزرگ است وحوزه نفوذ زراعی روستايی با ارائه اضافه توليدات خود، اساس تغذيه جمعيت شهری و مبادلات تجاری آنها را فراهم می سازد به نظر وی در زمينه رابطه شهر و روستا ، شهرهای بزرگ است که تدارک و عرضه کالاهای موردنياز را در انحصار دارد و حتی شهرهای کوچک و متوسط را نيزاز شبکه توزيع کالا برکنار می دارد.

اکارت اهلرس در بررسی خود درباره روند تکوین شهرهای سنتی و ماقبل سرمایه‌داری، در جمع‌بندی خود، ویژگیهای اساسی این نوع صورت‌بندی را اینچنین معرفی می‌کند:

-         شهرها نه تنها شالوده و اساس اولیه برپایی خود را مدیون حوزه روستایی پیرامونی هستند، بلکه این حوزه از طریق مازاد تولید، اساس تغذیه جمعیت شهری را فراهم می‌سازد و درعین‌حال، بازاری برای تولیدات نهایی و یا نیمه تمام شهری بشمار می‌آید؛                                      

-             شهرها محل اصلی اقامت زمینداران بزرگ (مالکان غایب) است؛ از این‌رو ارزش افزوده تولیدی در روستاها به مراکز شهری انتقال می‌یابد و درواقع، شهرها این‌گونه عواید را از آن خود ساخته و آن را غصب می‌کند؛ علاوه‌براین،روستاها مراکز تولید و شهرها کانونهای بازاری و تجارت متکی بر (تولیدات) عرصه‌های روستایی بشمار می‌روند؛ و به‌این‌ترتیب،شهرهای سنتی بر مبنای فعالیت اقتصادی حومه روستایی پیرامون خود و برای آن دوام می‌یابند؛ در نتیجه،روند تکوین اجتماعی- اقتصادی با پویش ناچیز خود، منجر به رشد شهرها و واپس ماندن محیطهای روستایی می‌شود.

اهلرس علل دیرپایی این روابط را با عنایت به سه ویژگی اصلی آنها، این چنین معرفی می‌کند: پیوند تنگاتنگ حاکمیت (دولتی) و شهر؛ بازرگانی شهری براساس عواید حاصل از بهره (رانت) تولیدات روستایی؛ و آمادگی ناچیز زمینداران بزرگ برای سرمایه‌گذاریهای تولیدی. علاوه‌براین، روابط شهرها و روستاهای پیرامونی آنها ضمناً به‌عنوان بحث کانونی نظریه توسعه و بررسی جنبه‌های مثبت یا منفی روابط مرکز- پیرامون، آنچنان‌که جان فریدمن آن را مطرح ساخته، مورد بحث بوده است. زیربنای این نظریه بر نکات و جنبه‌های زیر استوار است:                                                        .    
روندها و پیامدهای رشد سریع شهرگرایی (شهرگرایی) و گسترش شهری در کشورهای غیرصنعتی و مسئله تعریف و تبیین عملکردی عرصه‌های مختلف شهر، شهرهای کوچک و روستاها بر مبنای تفاوتهای ذاتی و ماهوی موجود میان آنها، به‌ویژه آنجا که رشد و گسترش محیطهای شهری، به‌خصوص کلانشهرها، به‌سرعت با پدیده خورندگی چشم‌انداز همراه است؛ شهرها در دنیای غیرصنعتی اغلب دروازه‌های ارتباطی مابقی عرصه‌های کشور با بازارهای جهانی (بین‌المللی) بشمار می‌روند و برهمین‌اساس عمل می‌کنند.

بطور کلی مطالعات پیشین در زمینه روابط شهر و روستا در کشور ما گویای روابط نابرابر میان این دو فضای  سکونتی انسانی است که طی آن درامد و عواید حاصل از روابط تولیدی روستاها بتدریج به مراکز شهری انتقال می یافته است .  اهلرز با مطالعه روابط شهر و روستا در حوزه دزفول ، دریافت بهره مالکانه از روستاییان ، روابط نابرابر تجاری و نظام پیش فروش تولیدات روستایی را مهمترین مکانیزم های انتقال مازاد تولید روستایی به شهر می داند .